بانکهای کالایی (Commodity Banks)
جناب آقای دکتر محسن شاطرزاده
بانکهای کالایی (Commodity Banks) در سالهای اخیر به عنوان یک ابزار جدید مالی استفاده می‌شود و می‌توان از این ابزار به منظور تامین مالی شرکتها و پروژه ها استفاده کرد:
۱- هرگونه تامین مالی برای شرکتها و اجرای پروژه ها، مستلزم ارائه ضمانت نامه معتبر و مورد قبول بانکها و موسسات مالی است. روش معمول بانکها و موسسات مالی مبنی بر اخذ ضمانتنامه ملکی و‌سفته و چک به همراه درصدی نقدی بوده است ولی در سالهای اخیر ابزار های مالی جدیدی به عنوان ضمانتنامه برای تامین مالی مورد نیاز شرکتها و موسسات تعریف شده و به اجرا گذاشته شده است .
۲- تاسیس بانکهای کالایی (Commodity Banks) و صدور گواهی های کالایی، برای تامین مالی از تولید کننده تا مصرف کننده، راه حلها و ابزارهای جدیدی هستند که برای صدور ضمانت نامه بانکی بر مبنای پشتوانه سپرده کالاهای حجمی و فله از قبیل نفت خام، گاز، گازوییل، بنزین، ال ان جی (LNG)، برق، طلا، مس، آهن، آلومینیوم، بوکسیت، نیکل، کروم، معادن و عناصر کمیاب، کنسانتره فلزات، سویا، ذرت، گوشت، خوراک دام، دام زنده، شیر خشک، گندم، پنبه، تنباکو، قهوه و سایر کالاهای کشاورزی و صنعتی که قابل تجارت جهانی هستند و در بازارهای آتی قابل معامله بوده و با سپرده گذاری کالا به عنوان پشتوانه، امکان تهیه و ارایه ضمانت نامه به بانک و متعاقب آن، امکان تامین مالی و دریافت تسهیلات فاینانس بانکی وجود داشته باشد.
اجرای خدمات و ابزارهای مالی جدید در حوزه تجارت مواد خام اعم از نفت، گاز، فلزات و محصولات کشاورزی، تسهیلات خوبی فراهم کرده‌اند که آینده مطمئن تری را برای بازارهای آتی فراهم می‌کند. با تشکیل بانکهای کالایی، یک تنظیم مقررات استراتژیک برای مدیریت زیر ساختهای اقتصادی، امنیت انرژی و پایداری محیط زیست بر مبنای تغییرات و پیشرفتهای حوزه دیجیتال و علیرغم ناپایداریهای ژئوپولیتیک در حال شکل گیری است و چشم‌انداز رقابت های تجاری، تقسیم بازارها، دورنمای منطقه‌ای و آینده سرمایه‌گذاری در تولید کالاها به دقت مورد توجه واقع شده‌اند.
۳- اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط با بانکهای کالایی و موسسات صادر کننده ضمانت کالایی عبارتند از:
دولتها، تولید کنندگان کالاها، تجار کالاها، واسطه ها و بروکرها، لجستیک و حمل و نقل و توزیع کنندگان کالا و کارخانجات صنایع تبدیلی و تکمیلی که مجموعه زنجیره ارزش کالایی را از تولید مواد اولیه تا حمل به کارخانجات تبدیلی و تا مصرف کننده نهایی تشکیل می‌دهند.
۴- خدمات مالی بانکهای کالایی عبارتند از:
۴-۱ : تنزیل اوراق مالی
۴-۲ : صدور ضمانت نامه بین المللی اعتباری نقد( SBLC)
۴-۳ : صدور ضمانت نامه های صادراتی
۴-۴ : صدور گواهی های مورد قبول بیمه های فراملی
۴-۵ : تامین مالی سندیکایی
۴-۶ : صدور خط اعتباری مدت دار (LC)
۴-۷ : امکان کنترل ریسک و هج کردن قیمتها
۴-۸ : توکنایز کردن و معاملات الکترونیکی کالاها
۴-۹ : ارائه خدمات تجاری مبتنی بر هوش مصنوعی
۴-۱۰ : پیشرفت قابل توجه در مدیریت ریسک سرمایه گذاری
۴-۱۱ : استفاده از تکنولوژی بلاکچین در تجارت کالاها
۵- بانکهای بزرگ کالایی در جهان عبارتند از:
۵-۱ : بانک ABN AMRO که در زمینه محصولات کشاورزی و کشتیرانی در امریکا و آفریقا فعالیت دارد.
۵-۲ : سیتی بانک که در زمینه نفت، فلزات و محصولات کشاورزی در سراسر جهان فعالیت دارد.
۵-۳ : بانک استاندارد چارتر که در زمینه همه کالاها در آسیا و خاورمیانه و آفریقا فعالیت دارد.
۵-۴ : بانک RoboBank که در زمینه مواد غذایی و‌کشاورزی در اروپا و آمریکا و آسیا فعالیت دارد.
۶- بانک کالایی و گواهی سپرده کالایی در ایران:
در ایران تاکنون هیچ بانک کالایی تاسیس نشده است ولی دستورالعمل صدور گواهی سپرده کالایی از طرف بانک‌مرکزی ابلاغ شده و بطور محدود در زمینه طلا و نقره فعال است ولی هنوز در حوزه انرژی و‌کشاورزی و صنعت و معدن فعالیتی ندارد. گواهی سپرده کالایی، سند مالکیت برای کالاهای موجود در انبارها است و نشان‌دهنده مالکیت بر کالایی خاص است که در یک انبار یا محل نگهداری امن قرار دارد. به عبارت دیگر، این نوع گواهی سپرده به عنوان یک سند مالکیت برای کالاهای موجود در انبارها یا سردخانه‌ها صادر می‌شود. دارنده این گواهی می‌تواند کالای مربوطه را در هر زمان از انبار دریافت کند. این گواهی‌ها معمولاً برای کالاهای قابل ذخیره‌سازی صادر می‌شوند.
۷- کاربردهای گواهی سپرده کالایی به شرح زیر است:
۷-۱ :پوشش ریسک
۷-۲ : سرمایه‌گذاری
۷-۳ : تأمین مالی
۷-۴ : نقدشوندگی
۷-۵ : تنوع بخشی به سبد سرمایه‌گذاری
۸ – مثال های کاربردی گواهی سپرده کالایی:
۸-۱ : صنعت کشاورزی: کشاورزان می‌توانند محصولات خود را در انبارها نگهداری کرده و برای آنها گواهی سپرده کالایی دریافت کنند. این گواهی‌ها به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات بانکی استفاده شده و همچنین امکان فروش محصولات را در آینده فراهم می‌آورد.
۸-۲ :صنعت فلزات: شرکت‌های فعال در زمینه استخراج و فرآوری فلزات می‌توانند گواهی سپرده کالایی را برای موجودی‌های خود در انبارها دریافت کنند. این گواهی‌ها به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات بانکی و همچنین امکان فروش در بازار ثانویه را فراهم می‌آورند.
۸-۳ : صنعت نفت و گاز: شرکت‌های فعال در این صنعت می‌توانند برای موجودی‌های نفت و فرآورده‌های نفتی خود در مخازن و انبارها، گواهی سپرده کالایی دریافت کنند. این گواهی‌ها امکان دریافت تسهیلات بانکی و همچنین فروش در بازار ثانویه را فراهم می‌آورد.
۸-۴ : صنعت انبارداری: شرکت‌های انبارداری می‌توانند برای کالاهای موجود در انبارهای خود، گواهی سپرده کالایی صادر کنند. این گواهی‌ها به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات بانکی و همچنین امکان فروش در بازار ثانویه استفاده می‌شوند.
۸-۵ :صنعت بورس کالا: در بورس‌های کالایی، گواهی سپرده کالایی به عنوان ابزاری برای انجام معاملات و تسویه حساب‌ها استفاده می‌شود. خریداران و فروشندگان می‌توانند از این گواهی‌ها برای انجام معاملات استفاده کنند.
در مجموع، گواهی سپرده کالایی، ابزاری مفید برای مدیریت موجودی‌ها و دریافت تسهیلات بانکی و انجام معاملات در بازارهای مختلف است.
۹- مزایای گواهی‌های سپرده کالایی:
۹-۱ : افزایش دسترسی به بازار کالاها
۹-۲ : کاهش ریسک نگهداری فیزیکی
۹-۳ : افزایش نقد شوندگی
۹-۴ : تنوع بخشی به پرتفوی
جمع بندی و نتیجه گیری: با توجه به حجم بالای تولیدات اقتصادی گوناگون کشور در زمینه های انرژی، معدنی، کشاورزی، صنعتی و حتی نظامی و وجود انبارهای کالایی متعدد، مناسب است ابتدا نسبت به صدور گواهی کالایی آنها اقدام شده و سپس برنامه تاسیس بانک کالایی در دستور کار قرار گیرد. در دست داشتن مبالغ بالای گواهی سپرده کالایی، امکان تامین‌مالی برای فعالیتهای اقتصادی و اجرای گسترده پروژهای کشور را فراهم می‌کند.
“جناب آقای دکتر شاطرزاده”
۲۱ مهر ۱۴۰۵